Монголын гадаад харилцааны “ Их хөдөлгөөн”

Хоёр их гүрний дунд оршдог Азийн цээжин дэх Монгол Улсын хувьд аюулгүй байдал, тусгаар тогтнолоо хамгаалах хамгийн чухал “зэвсэг” бол олон тулгуурт гадаад бодлого юм. Хоёр хөрштэйгөө түүхэн уламжлалт харилцаа, стратегийн түншлэлээ хадгалж, дэлхийн улс орнуудтай тэнцвэртэй, прагматик харилцааг зэрэг хөгжүүлэх стратеги бол Монгол улсын гадаад бодлогын онцлог, дэлхий дахинд үнэлэгддэг зарчим болоод байна. 

Монгол Улсын гадаад харилцааны түүхэнд 2026 оны зуныг онцгой идэвхтэй улирал  гэж тэмдэглэх нь ойлгомжтой. 

Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн урилгаар өнгөрсөн сард БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И, Энэтхэгийн Гадаад хэргийн сайд Др.Субраманьяам Жайшанкар нар шил даран Монголд айлчилсан нь дэлхий нийтийн анхаарлыг зүй ёсоор татав. Тэгвэл долдугаар сарын 2-ноос Гватемал Улсын Гадаад хэргийн сайд Карлос  Рамиро Мартинез Монголд айлчилж байна.

БНСУ-ын Ерөнхийлөгч И Жэ Мён долоо хоногийн дараа Монгол Улсын Төрийн их наадамд хүндэт зочноор ирнэ. Наймдугаар сард “СОP 17”-той зэрэгцэн БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин албан ёсоор айлчлах өндөр хүлээлт бас бий. Эдгээр айлчлал нь Монгол Улсын олон тулгуурт гадаад бодлогыг дэлхий дахинд маш тодорхой тунхаглан зарлаж байгаа юм.

Монголын гадаад харилцаа дотоодыг чиглэсэн их хөдөлгөөнтэй байна. Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг түүний багт энэ зун амрах зав алга.

“Ногоон түншлэл”

Бүгд Найрамдах Гватемал Улсын Гадаад хэргийн сайд Карлос  Рамиро Мартинез нь Латин Америк болон Төв Америкийн орнуудаас Гадаад хэргийн сайдын түвшинд Монголд анхны түүхэн айлчлалыг хийж байна. Энэ нь Монгол Улс гадаад харилцааны хүрээгээ Латин Америкийн бүс нутгаар тэлж буйг илэрхийлэх чухал алхам. Гватемал бол эртний майя соёл иргэншлийн өлгий, үзэсгэлэнт байгаль, дэлхийн ундаа болсон кофегоор алдартай орон.

Хоёр улсын Гадаад харилцааны сайд улс төрийн яриа хэлэлцээг идэвхжүүлэх, олон улсын байгууллагын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, худалдаа, эдийн засаг, соёл боловсролын салбарын харилцааг өргөжүүлэх асуудлаар санал солилцохоор төлөвлөжээ.

Гватемал нь уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй хөрсний доройтол, ган гачигтай тэмцэхэд олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн туршлагатай орон. Тиймээс “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөнд шаардлагатай төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг авах боломжтой.  Харин худалдааны хувьд элсэн чихэр, кофены экспортоор дэлхийд тэргүүлэгчдийн нэг учраас дээд зэрэглэлийн кофе импортолж болох юм. Өөр нэг чухал салбар бол аялал жуулчлал. НҮБ-ын индэрт хоёр улс хөгжиж байгаа орнуудыг эрх ашгийг хамгаалахад нэгдмэл байр суурь илэрхийлэх боломжтой.

Наадмын хүндэт зочин И Жэ Мён  ба “дулаан стратеги”

Монгол төрийн Үндэсний их баяр наадамд БНСУ-ын Ерөнхийлөгч И Жэ Мён хүндэт зочноор оролцох нь дэлхийн анхаарлыг бидэн рүү чиглүүлж байна.

Олон улсын “Carnegie Endowment”, “Britannica” зэрэг судалгааны төв И Жэ Мёны гадаад бодлогын гол шугам нь “АНУ-тай тогтоосон цэргийн харилцаагаа үндэс суурь болгохын зэрэгцээ, Хятад, Японтой практик, эдийн засгийн ашигтай харилцаагаа хадгалах уян чанар” гэж тодорхойлдог. Тэрбээр улс төрийн хатуу үзэл суртлаас илүү эдийн засгийн практик үр дүнг нэгдүгээрт тавьж, гадаад харилцааны бодлогоо тогтвортой, нээлттэй залж байгаа улстөрч. И Жэ Мёныг “явуулын дипломат” гэж үнэлдэг.

Учир нь, тэрбээр бүс нутгийн зөрчилдөөнийг намжаахад талуудын хооронд идэвхтэй зуучлагч, зохицуулагчийн үүрэг гүйцэтгэж, дэлхийн том гүрнүүдийн дунд идэвхгүй ажиглагч байхаас татгалздаг зарчмыг баримталдаг. Түүгээр зогсохгүй И Жэ Мён бол өндөр дээд хэмжээний уулзалт бүрээ сонирхолтой, хүнлэг, найрсаг болгодог. Энэ нь эдийн засгийн хэлэлцээр амжилттай хийх давуу тал болдог байна.

Тухайлбал, Японы Ерөнхий сайд Танаэ Такаичитай харилцан төрсөн нутагтаа зочилж, хамтдаа бөмбөр тоглож, элгэмсэг дотно харилцаагаар хоёр улсын газар нутаг, худалдааны олон жилийн маргааныг зөөллөсөн гэдэг. Харин БНХАУ-ын удирдагч Ши Жиньпинтэй хийсэн “сельфи” нь хүйтрээд байсан харилцаанд дулаан уур амьсгал авчирч, Солонгосын компаниудад Хятадын зах зээлд боломж нээж чадсан.

Дональд Трамп дотоодын зах зээлээ хамгаалах бодлого явуулж, татварын өндөр тариф тогтоож эхлэхэд И Жэ Мён Вашингтонд яаралтай айлчилж, БНСУ-д ногдуулах тарифыг 25 хувиас 15 хувь хүртэл бууруулсан гээд Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод жил болж байгаа ч Ази, Америк төдийгүй Европын орнуудад олон чухал айлчлал хийсэн. 

Монгол Улсад түүний албан ёсны айлчлалын урьтал болж, өнгөрсөн зургадугаар сард БНСУ-ын Нэгдлийн сайд Жон Дун Ён хүрэлцэн ирж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх болон Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгтэй уулзаж, стратегийн түншлэлийн агуулгыг шинэ шатанд гаргахын төлөө нягт хамтран ажиллахаа илэрхийлсэн.

Олон улс судлаачид БНСУ-ын Ерөнхийлөгч И Жэ Мёны Монголд хийх айлчлалаар эдийн засгийн бодит тохиролцоо хийнэ гэж онцолж байна.

Өөрөөр хэлбэл, Солонгосын өндөр технологийн үйлдвэрлэлд шаардлагатай түүхий эдийг Монголоос нийлүүлэх тогтвортой сүлжээ үүсгэхийн тулд газрын ховор металл, уул уурхайн салбарт хамтрах, Монголын талаас сэргээгдэх эрч хүч болон дэд бүтцийн салбарт Солонгосын хөрөнгө оруулалтыг татах, чөлөөт худалдааны татварыг хөнгөлөх зэргээр томоохон хэлэлцээрт орох уу гэх хүлээлт байгаа юм.

БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин Монголд айлчлах уу гэдэг өнөөдөр яг таг тодорхой болоогүй ч энэ бол хоёр орны найрсаг харилцаанаас илүүтэйгээр геополитикийн тэнцвэрт чухал ач холбогдолтой айчлал юм.

Монголын гадаад харилцааны идэвх нь санамсаргүй давхацсан үйл явдлууд биш юм. Энэ бол Гадаад харилцааны олон жилийн нэгдсэн стратегийн үр дүн.  Монгол Улс бол геополитикийн зангилаа гэдгээ энэ зун олон улсад тодорхой харуулж байна.